SPRAWOZDAWCZOŚĆ FINANSOWA

 

        Rachunkowość jako podstawa sporządzania sprawozdań finansowych

Gospodarcze otwarcie się Polski na świat wymagało dostosowania rozwiązań
funkcjonowania przedsiębiorstw w zakresie rachunkowości do zasad stosowanych
w innych krajach. Rachunkowość krajów wysoko rozwiniętych została w znacznym stopniu ujednolicona przez działania Międzynarodowego Komitetu Standardów Rachunkowości w kierunku spójności przepisów, standardów rachunkowości
i procedur odnoszących się do sporządzania i przedstawiania sprawozdań finansowych.

Wspólnota Europejska, wśród różnych swoich przepisów, wydała dyrektywy służące ujednoliceniu zasad rachunkowości, sprawozdawczości finansowej i rewizji finansowej.

Spośród dyrektyw szczególne znaczenie mają:

·        Czwarta dyrektywa z 25 lipca 1978 r. o rocznych zamknięciach rachunkowych spółek o określonych formach prawnych, zawierająca wymogi dotyczące:

-         układu  bilansu, dopuszczając dwie odmienne jego formy

-         układu rachunku zysków i strat, dopuszczając do wyboru cztery różne warianty

-         zasady wyceny pozycji w rocznym zamknięciu rachunkowym

-         treści sprawozdania o sytuacji finansowej

-         publikacji sprawozdań

-         badania sprawozdań przez osoby do tego uprawnione

·        Siódma dyrektywa z 13 czerwca 1983 r. o zamknięciu skonsolidowanym

·        Ósma dyrektywa z 10 kwietnia 1984 r. o nadawaniu uprawnień osobom odpowiedzialnym za przeprowadzanie obowiązkowych badań dokumentów księgowych

Zasady polskiej rachunkowości zostały uregulowane w ustawie o rachunkowości
z dnia 29 września 1994 r., będącej wynikiem wypełnienia zobowiązań przyjętych przez Polskę w art. 64 – 70 Układu Europejskiego o stowarzyszeniu RP
z Unią Europejską.

Nadanie przepisom o rachunkowości rangi aktu najwyższego rzędu czyni z nich podwaliny porządku gospodarczego. Ujednolicenie warunków jakim powinna odpowiadać rachunkowość ma na celu zmniejszenie ryzyka działalności ekonomicznej. Ustawa obejmuje  wszystkie większe jednostki prowadzące działalność gospodarczą mające siedzibę lub miejsce sprawowania zarządu
na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej.

Celem prowadzenia rachunkowości jest dostarczenie szerokiemu gronu odbiorców informacji o sytuacji finansowej i majątkowej przedsiębiorstwa.

Opracowujący takie informacje muszą przestrzegać następujących zasad:

1.      ujęcia memoriałowego polegającego na tym, że dochody i koszty uznaje się 
w momencie ich wystąpienia niezależnie od tego, czy miało miejsce równoczesne otrzymanie lub wypłacenie gotówki

2.      ciągłości działania przyjmującego, że przedsiębiorstwo prowadzi i będzie kontynuowało działalność bez znaczącego zmniejszenia jej rozmiarów

3.      ostrożności, tzn. zgodnie z tą zasadą elementy zysku mogą być zaliczone po ich zrealizowaniu; koszty należy wykazywać nawet takie, które zostaną uprawdopodobnione a składniki majątku wycenia się po cenach historycznych nie wyższych od cen rynkowych

4.      periodyzacji, czyli operacje zachodzące w przedsiębiorstwie należy ujmować
wg miesięcy i lat obrotowych

5.      podmiotowości, czyli podmioty gospodarcze są zobowiązane do sporządzania sprawozdań skonsolidowanych

6.      wiernego obrazu tzn. informacje rachunkowe należy uzupełnić o inne rodzaje informacji jeżeli rachunkowość nie jest w stanie go zapewnić

7.      istotności, czyli w sprawozdaniach muszą być zawarte wszystkie informacje, które mają istotne znaczenie dla oceny przedsiębiorstwa i zdarzeń gospodarczych oraz dla podejmowania decyzji

8.      wyższości treści nad formą, czyli operacje gospodarcze muszą być wykazywane zgodnie z ich treścią i prawdą materialną nawet gdy forma odbiega od powszechnie przyjętych rozwiązań

Stosowanie ww. zasad jest gwarancją prawidłowości i rzetelności sprawozdań finansowych, a więc wiarygodności informacji o przedsiębiorstwie.

Sprawozdawczość finansowa jako element informacyjny wspomagający
      zarządzanie firmą

Wymagania informacyjne w procesie podejmowania decyzji

Proces decyzyjny to wszelkie działania obejmujące swoim zakresem opracowywanie
i analizę wielu wariantów decyzji i wybór najlepszego z nich.
Podjęte decyzje aby mogły być trafne i optymalne powinny opierać się na racjonalnych przesłankach. Skuteczne decyzje ekonomiczne mają miejsce gdy decydent dokona prawidłowo transformacji i oceny posiadanych informacji oraz wykorzysta wiedzę o warunkach panujących w danej sferze działalności gospodarczej. Istotnym warunkiem umożliwiającym podejmowanie optymalnych decyzji jest posiadanie odpowiednich informacji, gdyż ich wartość zasadniczo wpływa na wartość podjętych decyzji. Głównym źródłem  tych informacji są przede wszystkim  sprawozdania finansowe oraz wszelka ewidencja i dokumentacja prowadzona
w firmie, wywiady, ankiety, raporty biegłych rewidentów.
Sprawozdania finansowe, mimo zawartych informacji o zdarzeniach mających miejsce w przeszłości, mają duże znaczenie dla podejmowanych decyzji o charakterze strategicznym i rozwojowym, gdyż przedstawiają całościowy obraz firmy tj. majątek, kapitały, wielkość wyniku finansowego, itp.

Istota sprawozdawczości

Sprawozdawczość obejmuje ogół sporządzanych przez jednostki sprawozdań, które mają zazwyczaj postać zestawień liczbowych i które są sporządzane w określonych terminach zgodnie z ustawą o rachunkowości i przepisami wydanymi przez Prezesa GUS i NBP.

Sprawozdania finansowe sporządzane są w ujęciu wartościowym na podstawie informacji pochodzących z rachunkowości. Sprawozdania te stanowią podstawowe źródło informacji o dokonaniach przedsiębiorstwa w roku obrachunkowym oraz zmianach, jakie zaszły w ciągu roku w jego sytuacji majątkowej i finansowej. Informacje zawarte w sprawozdaniach mogą być przydatne dla szerokiego kręgu użytkowników:

-         obecnych i potencjalnych inwestorów, w celu oceny ryzyka ponoszonego
w związku z wniesieniem kapitału do firmy

-         pracowników przedsiębiorstwa

-         pożyczkodawców, dla ustalenia terminowości odzyskania pożyczki wraz
z odsetkami

-         dostawców, dla potwierdzenia pewności bieżącego regulowania zobowiązań

-         klientów, w celu oceny kontynuacji współpracy

-         agend rządowych, w celu wywierania wpływu na politykę podatkową
( urzędy skarbowe, statystyczne, wydziały gospodarcze sądów )

Według polskiego prawa bilansowego sprawozdanie finansowe stanowi roczne zamkniecie rachunkowe i jest zestawiane na podstawie elementów prowadzonej przez firmę rachunkowości. Miejsce sprawozdawczości finansowej
w systemie rachunkowości przedstawia Rys. nr 1.
 

Sprawozdania finansowe, aby posiadały moc dowodową, muszą spełniać warunki określone w ustawie. Istotne dla ich użyteczności jest, aby:

-         zostały sporządzone na podstawie prawidłowo prowadzonych ksiąg rachunkowych

-         w sprawozdaniach znalazły się wyniki prawidłowo przeprowadzonej inwentaryzacji

-         prawidłowo został wykazany wynik finansowy

-         w sprawozdaniu nie figurowały nierealne składniki majątku

-         sprawozdanie zostało sporządzone w sposób określony przepisami

W procesie informacyjnym rachunkowości sprawozdania finansowe są końcowym ogniwem służącym do prezentacji informacji i spełniającym następujące role:

-         pozwalają określić stan faktyczny

-         umożliwiają ocenę realizacji zamierzeń

-         stwarzają podstawy analizy działalności gospodarczej

-         sprzyjają kontroli prowadzonej działalności

-         tworzą podstawy planowania

-         ułatwiają podejmowanie decyzji

Realizacja ww. zadań wymaga, aby sprawozdawczość cechowała:

-         prawdziwość, dzięki sporządzaniu sprawozdań na podstawie udokumentowanej ewidencji księgowej

-         sprawdzalność, czyli łatwość dotarcia do podstaw sporządzenia sprawozdania

-         kompletność, polegająca na ujęciu w sprawozdaniu wszystkich zjawisk wchodzących w zakres tematyczny sprawozdania

-         przejrzystość i zrozumiałość, polegające na sporządzeniu sprawozdania w takiej formie aby występujące powiązania lub zależności były zrozumiałe
dla użytkownika sprawozdania

-         istotność, czyli unikania nadmiernej rozbudowy sprawozdania i koncentrowanie się na informacjach niezbędnych dla przeprowadzenia oceny sytuacji przez użytkownika

-         ciągłość, która polega na przenoszeniu danych liczbowych z okresu na okres

-         porównywalność, czyli konsekwentne przedstawianie informacji finansowych według tych samych zasad

-         terminowość, czyli bezwzględne dotrzymywanie wyznaczonych terminów dostarczania odbiorcom sprawozdań

Ww. cechy czynią sprawozdania wiarygodnym źródłem informacji
o przedsiębiorstwie. Przy sporządzaniu sprawozdań należy kierować się zasadą ostrożności, zgodnie z którą dochody i koszty wykazywane w sprawozdaniu nie mogą być zawyżane lub zaniżane.

 Klasyfikacja sprawozdań

Sprawozdawczość finansowa obejmuje wiele sprawozdań, które można podzielić ze względu na różne kryteria. Z uwagi na przyjęte kryteria to samo sprawozdanie może należeć do kilku grup.

Podział sprawozdań przedstawia tabela na Rys. nr 2.

Rys. nr 2  Kryteria podziału  sprawozdań

Źródło: „Rachunkowość finansowa” praca zbiorowa

Ze względu na obowiązek sporządzania sprawozdania dzielą się na:

-         obligatoryjne, sporządzane wg zasad wynikających z odnośnych przepisów. Zawierają one informacje, które można podzielić na:

·        jednolite, niezależnie od przynależności podmiotu do działu lub branży gospodarki narodowej

·        typowe dla określonego działu gospodarki narodowej

-         fakultatywne, sporządzane dla potrzeb odbiorców wewnętrznych

Do sprawozdań jednolitych należą sprawozdania sporządzane wg wzorów GUS:

-         F-01 miesięczne sprawozdanie   o przychodach, kosztach i wyniku finansowym

-         F-02 roczne sprawozdanie finansowe składające się z bilansu oraz rachunku wyników

-         F-03 roczne sprawozdanie o stanie i ruchu środków trwałych

Sprawozdania te sporządzają wszystkie jednostki prowadzące działalność gospodarczą pod warunkiem, że zatrudniają określoną przepisami liczbę pracowników.
Sprawozdania typowe dla określonego działu (banki, szkoły wyższe, ubezpieczyciele) są zazwyczaj modyfikacją sprawozdań jednolitych.
Jednolitym sprawozdaniem jest także sprawozdanie finansowe stanowiące zamknięcie roczne, do którego sporządzenia obliguje ustawa o rachunkowości.
Obejmuje ono swoim zakresem:

-         bilans

-         rachunek zysków i strat

-         informacje dodatkową ( nie obowiązuje banków i ubezpieczycieli )

-         sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych

-         sprawozdanie z działalności ( obowiązuje spółki z o.o., spółki akcyjne, spółdzielnie, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych )

Obowiązek sporządzania sprawozdania finansowego wg jednego z wzorów zawartych w załącznikach do ustawy o rachunkowości mają wszystkie osoby prawne i fizyczne oraz jednostki nie posiadające osobowości prawnej, zobowiązane do prowadzenia ksiąg handlowych.

Sprawozdanie to sporządza się do końca marca lub w ciągu trzech miesięcy
od zakończenia roku obrachunkowego i przekazuje:

-         właściwemu urzędowi skarbowemu

-         udziałowcom, akcjonariuszom, organowi założycielskiemu lub innym osobom
i jednostkom określonym w statucie lub odrębnych przepisach

-         urzędom określonym w statucie lub odrębnych przepisach, np. sądowi rejestrującemu

Celem sprawozdań finansowych jest wypełnienie zadań:

-         sprawozdawczych, dla kontroli i badania działalności jednostki

-         dokumentacyjnych, jako podstawa do zamknięcia i otwarcia następujących po sobie okresów sprawozdawczych

-         informacyjnych, dla oceny sytuacji finansowej firmy, jej dokonań w zakresie kapitałów i zmian pozycji finansowej

Zadaniem sprawozdawczości finansowej jest również przedstawienie wyników spełnienia przez kierownictwo firmy funkcji odpowiedzialności za efektywne wykorzystanie powierzonego im majątku.

 Bilans – układ i treść

Bilans jest historycznie najstarszym sprawozdaniem finansowym.
Stanowi podstawowe sprawozdanie przedsiębiorstwa, prezentujące stan majątku
i źródła jego finansowania na dany moment.
Podstawą sporządzenia bilansu jest ewidencja księgowa. W bilansie wykazuje się stany wszystkich kont bilansowych na dzień bilansowy z zachowaniem zasady równowagi bilansowej, zgodnie z którą każda pozycja aktywów musi mieć
źródło pochodzenia w pasywach.

Podczas sporządzania bilansu muszą być przestrzegane reguły wynikające
z obowiązujących przepisów, a mianowicie:

-         opracowanie bilansu wg obowiązującego wzoru

-         zachowanie odpowiedniej szczegółowości

-         dotrzymanie obowiązującego terminu

-         jasność i zrozumiałość

-         rzetelność

-         ciągłość

Rygory obowiązujące podczas sporządzania bilansu sprawiają, że posiada on moc dowodu prawnego i podlega trwałemu archiwowaniu.
Ogół składników majątkowych przedsiębiorstwa w ujęciu wartościowym określany jest aktywami. Aktywa są to więc środki będące własnością przedsiębiorstwa, wykorzystywane przy realizacji zadań związanych z jego działalnością. Mogą one mieć charakter majątku trwałego bądź obrotowego.
Aktywa są uszeregowane wg zasady wzrastającej płynności, tzn. poczynając od pozycji najtrudniejszych do spieniężenia ( majątek trwały ), a kończąc na środkach pieniężnych.

W przeciwieństwie do aktywów, które mogą mieć postać nie tylko wartościową,
ale i rzeczową, źródła finansowania majątku, określone w bilansie pasywami, występują jedynie w ujęciu wartościowym. Wszystkie aktywa przedsiębiorstwa muszą znajdować odbicie w pasywach, stąd globalne sumy aktywów i pasywów są zawsze równe.

Pasywa są uszeregowane wg zasady rosnącego stopnia wymagalności, czyli od kapitałów własnych poczynając, a na zobowiązaniach krótkoterminowych kończąc.
Charakterystyczną cecha bilansu jest fakt, że wykazany stan końcowy staje się równocześnie stanem początkowym w bilansie otwarcia w następnym okresie obrachunkowym. Uproszczony schemat bilansu przedstawia Rys. nr 3.

 

Sposób zaangażowania kapitałów                               Źródło pochodzenia kapitałów

Rys. nr 3  Uproszczony schemat bilansu

Źródło: Sierpińska, Jachna  „Ocena przedsiębiorstwa...”

Sporządzając bilans zamieszcza się w nim stany poszczególnych pozycji aktywów
i pasywów nie tylko na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych danego roku, ale także roku poprzedniego. Umożliwia to dokonanie porównań, ocenę dynamiki i kierunków zmian. Uproszczony bilans jednostek bez banków i ubezpieczycieli przedstawia
Rys. nr 4

Rys. nr 4  Uproszczony bilans jednostek

Źródło: Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości

W Polsce bilans sporządzany jest metodą netto, zgodnie z którą pozycje bilansu wykazuje się wg ich wartości księgowej, uwzględniając wpływ sald kont korygujących. Stany poszczególnych pozycji przed wykazaniem ich w bilansie podlegają weryfikacji o wyniki inwentaryzacji, co gwarantuje ich zgodność ze stanem faktycznym.

Rachunek zysków i strat

Rachunek wyników jest,  obok bilansu, jednym z najważniejszych sprawozdań finansowych sporządzanych przez wszystkie przedsiębiorstwa.
W rachunku zysków i strat wykazuje się pozycje odzwierciedlające skutki operacji wynikowych, czyli takich, które powodują powstanie kosztów i strat oraz przychodów i zysków. Informacje te umożliwiają ustalenie wyniku finansowego.
Zgodnie z ustawą o rachunkowości, w Polsce rachunek wyników sporządzany
jest metodą brutto polegającą na odrębnym ujmowaniu kosztów
i przychodów z określonych rodzajów działalności.
W rachunku zysków i strat ujmuje się oddzielnie:

-         przychody i koszty dotyczące sprzedaży produktów i towarów

-         pozostałe przychody i koszty operacyjne

-         przychody i koszty finansowe

-         zyski i straty nadzwyczajne

-         obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego

Rachunek zysków i strat może przyjąć postać:

-         dwustronnej tabeli ( układ sprawozdawczy ), której jedna strona jest przeznaczona do ujmowania kosztów i strat nadzwyczajnych, natomiast druga do ujmowania przychodów i zysków nadzwyczajnych

-         jednostronnego wykazu ( układ drabinkowy ), w którym przychody z określonej grupy są bezpośrednio porównywane z kosztami ich uzyskania, a zyski nadzwyczajne ze stratami. Taki układ ułatwia śledzenie wyników cząstkowych.

Wyróżnia się dwa warianty rachunku zysków i strat:

-         porównawczy

-         kalkulacyjny

Ustawa o rachunkowości daje możliwość wyboru jednej z czterech wersji rachunku zysków i strat. Wymagania co do układu rachunku wyników określają wzory stanowiące załączniki 4/1 – 4/4 do ustawy o rachunkowości.
Różnica pomiędzy wariantem porównawczym i kalkulacyjnym polega na sposobie ujęcia kosztów dotyczących sprzedanych produktów.
W wariancie porównawczym koszty są grupowane wg ich rodzajów z uwzględnieniem zmiany stanu produktów.

Schemat porównawczego rachunku wyników przedstawia Rys. nr 5.
W wariancie kalkulacyjnym podaje się koszty wytworzenia sprzedanych produktów
i oddzielnie koszty sprzedaży, które obejmują podatek akcyzowy i koszty utrzymania sieci handlowej oraz koszty ogólnego zarządu.
Schemat kalkulacyjnego rachunku wyników przedstawia Rys. nr 6.
W rachunku wyników, niezależnie od przyjętej wersji, jednolicie wykazywane
są cząstkowe wyniki finansowe: wyniki na sprzedaży, różnica pozostałych przychodów i kosztów operacyjnych, wynik na działalności operacyjnej, różnica przychodów i kosztów finansowych, wyniki brutto na działalności gospodarczej, wyniki nadzwyczajne, wynik brutto i netto.
Rachunek zysków i strat ma charakter dynamiczny, gdyż wykazuje koszty i straty oraz przychody i zyski za okres sprawozdawczy.

 Informacja dodatkowa

Składnikiem sprawozdania finansowego jest również informacja dodatkowa ujmująca dane nie ujęte w bilansie i rachunku zysków i strat.
Informacja dodatkowa zawiera także wyjaśnienia umożliwiające rzetelne i jasne przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej, wyniku finansowego oraz rentowności jednostki.

W informacji dodatkowej podaje się dane dotyczące:

-         stosowanych metod wyceny, ich zmian, a także zmian metod księgowych
i sposobu sporządzenia sprawozdania finansowego w stosunku do poprzedniego roku obrotowego, z podaniem przyczyny zmian oraz ich wpływu na sytuację majątkową i finansową jednostki

-         uzupełniających informacji o aktywach i pasywach bilansu z uwzględnieniem danych na początek i koniec roku obrotowego

-          uzupełniających informacji o elementach rachunku zysków i strat

-         proponowanego podziału zysku lub pokrycia strat

-         organów jednostki i jej załogi ( wynagrodzenie członków zarządu, przeciętne zatrudnienie, itp. )

-         innych uzupełnień do bilansu oraz rachunku wyników, zwłaszcza gdy jednostka objęta jest skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym

Dane liczbowe zawarte w informacji dodatkowej powinny być wyrażone w sposób zapewniający ich porównywalność z danymi roku poprzedniego.
W informacji dodatkowej powinny się znaleźć także informacje o istotnych zdarzeniach, które nastąpiły po dniu bilansowym i nie zostały ujęte ani w bilansie,
ani w rachunku wyników. Należy również przedstawić w niej informacje
o zdarzeniach dotyczących lat ubiegłych, a wykazanych w sprawozdaniu finansowym danego roku obrotowego.

Postać informacji dodatkowej nie została określona przez ustawodawcę i w związku
z tym jednostki mogą przyjąć dowolną jej formę z uwzględnieniem przepisów, a także zadań, które powinno spełniać to sprawozdanie.
W praktyce najbardziej przydatna jest forma tabelaryczno-opisowa.

 Sprawozdanie z przepływów środków pieniężnych

Jednostki, których roczna sprawozdawczość finansowa podlega obowiązkowemu badaniu i ogłaszaniu sporządzają również sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych. Sprawozdanie to umożliwia przeprowadzenie pogłębionej oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa i przedstawia rzeczywistą sytuację płatniczą firmy. Sprawozdanie z przepływu środków finansowych jest ogniwem łączącym bilans
z rachunkiem zysków i strat.

Dostarcza ono informacji o źródłach zasobów finansowych i sposobie ich wykorzystania. Sprawozdanie z przepływu środków finansowych sporządza się na podstawie danych zawartych w rachunku wyników, bilansie, informacji dodatkowej oraz w oparciu o wybrane informacje pochodzące bezpośrednio z ewidencji księgowej, a odnoszące się do działalności inwestycyjnej i finansowej przedsiębiorstwa.

Można wyróżnić dwa rodzaje sprawozdań z przepływów finansowych:

-         sprawozdania z przepływów funduszy, występujące jako sprawozdania o źródłach i wykorzystaniu funduszy oraz jako sprawozdania o zmianach sytuacji finansowej. Sprawozdanie to składa się z trzech części:

  I – źródła funduszy

 II – wykorzystanie funduszy

III – zmiana stanu kapitału pracującego

-         sprawozdania z przepływów środków pieniężnych mające dużo większą wartość poznawczą od sprawozdania z przepływu funduszy, gdyż pieniądz pełni zasadniczą rolę w działalności każdej firmy. Ogólny obraz przepływu środków pieniężnych przedstawia Rys. nr 8.

Sprawozdania z przepływu środków pieniężnych uwzględniają przepływy strumieni pieniężnych trzech rodzajów działalności przedsiębiorstwa:

-         operacyjnej

-         inwestycyjnej

-         finansowej

Informacje dostarczone przez to sprawozdanie wykorzystywane  razem
z pozostałymi sprawozdaniami finansowymi, umożliwiają użytkownikom informacji finansowych dokonanie oceny zdolności firmy do regulowania zaciągniętych zobowiązań i wypłacania dywidend. Na ich podstawie można również określić zapotrzebowanie przedsiębiorstwa na zewnętrzne źródła finansowania, a także ustalić przyczyny różnic między zyskiem a wpływami gotówkowymi i wydatkami.
Sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych kończy się ustaleniem zmiany stanu środków pieniężnych na koniec danego okresu w stosunku do stanu początkowego. Saldo przepływów pieniężnych powinno być zgodne ze zmianą stanu środków pieniężnych w bilansie.

 Sprawozdanie z działalności jednostki w roku obrotowym

Wraz z rocznym sprawozdaniem finansowym niektóre podmioty muszą sporządzać także sprawozdanie z działalności.

Obowiązkiem tym objęte są:

-         spółki akcyjne

-         spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

-         towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych

-         spółdzielnie

Sprawozdanie z działalności przedsiębiorstwa powinno zawierać dane dotyczące:

-         rzeczowych aspektów działalności jednostki

-         ważniejszych zdarzeń w roku obrotowym

-         zdarzeń przewidywanych w przyszłości

-         ważniejszych osiągnięć w zakresie rozwoju technicznego

-         aktualnej i przyszłej sytuacji finansowej

-         spodziewanego rozwoju jednostki

 Badanie sprawozdań finansowych

Przed udostępnieniem sprawozdań finansowych powinna zostać przeprowadzona rewizja finansowa przez niezależnego, posiadającego uprawnienia do badania sprawozdań, biegłego rewidenta wpisanego na listę Krajowej Rady Biegłych Rewidentów. Nadawanie uprawnień do badania sprawozdań finansowych oraz zasady przeprowadzania rewizji i formułowania orzeczeń są regulowane przez odpowiednie przepisy.

Orzeczenie biegłego rewidenta stwierdzające, że sprawozdanie finansowe daje uczciwy, rzetelny i jasny obraz sytuacji finansowej firmy w okresie objętym sprawozdaniem, stwarza podstawę zaufania do informacji zaprezentowanych
w bilansie, rachunku wyników i innych elementach rocznego sprawozdania. Badanie sprawozdania finansowego może być dokonywane z mocy ustawy
lub dobrowolnie. Obowiązkowemu badaniu i ogłaszaniu podlegają sprawozdania kontynuujących działalność banków i ubezpieczycieli, jednostek działających na podstawie prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych, spółek akcyjnych i pozostałych jednostek, które w poprzednim roku obrotowym osiągnęły lub przekroczyły dwie z trzech wielkości:

·        średnioroczne zatrudnienie ³ 50 osób

·        suma aktywów na koniec roku ³ 1.000.000 EURO

·        przychód netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych
za rok obrotowy ³ 3.000.000 EURO

Jednostki, które nie spełniają ww. warunków podlegają badaniu raz na 3 lata.
Przeprowadzający badanie biegły rewident wystawia opinię o sprawozdaniu: bez zastrzeżeń, z zastrzeżeniami lub negatywną. Może też zrzec się wystawienia opinii. Wydanie opinii negatywnej, z zastrzeżeniami lub zrzeczenie się jej wydania musi zostać uzasadnione przez biegłego. Oprócz opinii biegły rewident sporządza
z przeprowadzonego badania raport, będący szczegółowym uzasadnieniem opinii. Zarówno opinia, jak i raport muszą wynikać ze zgromadzonej i opracowanej podczas badania dokumentacji rewizyjnej.

Zbadane sprawozdanie finansowe podlega zatwierdzeniu, a następnie wraz z opinią biegłego i decyzją o zatwierdzeniu zostaje złożone w sądzie lub innym organie prowadzącym rejestr działalności gospodarczej danej jednostki.

Wewnętrzne sprawozdania dla potrzeb zarządzania firmą

Roczne sprawozdania, przeznaczone dla odbiorców zewnętrznych, są mało przydatne w procesie podejmowania decyzji o charakterze operatywnym, gdyż brak im wieloprzekrojowej informacji o składnikach majątku i źródłach jego finansowania. Znaczącym elementem jest również fakt, że od momentu zamknięcia ksiąg do momentu sporządzenia sprawozdania rocznego mija zbyt długi okres czasu, a przecież do podjęcia decyzji o charakterze operatywnym potrzebne są informacje bieżące. Otrzymywanie informacji krótkookresowych jest zależne przede wszystkim od budowy systemu rachunkowości funkcjonującego w firmie. Zakładowy plan kont jest jednym z elementów ustalającym granice celowości zastosowania rozwiązań szczegółowych w zakresie liczby przekrojów ewidencyjnych oraz stosowanych metod. Gromadzenie i przetwarzanie danych niezbędnych do sporządzania rocznych sprawozdań finansowych nie tworzy podstaw do podejmowania decyzji operatywnych, należy jeszcze zapewnić otrzymywanie zestawu informacji bieżących określonych przez kierownictwo firmy wraz ze specjalistami z zakresu finansów, rachunkowości, marketingu i produkcji oraz ustalić sposoby ich zapewnienia przy uwzględnieniu współmierności kosztów uzyskania informacji do spodziewanych korzyści ekonomicznych.

Informacje finansowe zawarte w sprawozdaniach wewnętrznych powinny być ograniczone do najbardziej istotnych, gdyż dzięki temu uzyskuje się większą ich przejrzystość oraz powinny być przekazywane szybko i terminowo. Poszczególni odbiorcy wewnętrzni powinni otrzymywać informacje już wyselekcjonowane niezbędne dla podjęcia decyzji na interesującym ich odcinku.
Na podstawie krótkookresowych sprawozdań finansowych menedżer powinien dążyć do ujawnienia mocnych i słabych stron działalności aby odpowiednio reagować przy podejmowaniu decyzji.

        OCENA PRZEDSIĘBIORSTWA NA PODSTAWIE
           SPRAWOZDAWCZOŚCI FINANSOWEJ

     Wykorzystanie informacji zawartych w sprawozdaniach finansowych

 Interpretacja sprawozdań finansowych

Na zarządzającym, w imieniu właścicieli, spoczywa odpowiedzialność
za majątek, osiągane wyniki i pozycję firmy na rynku.
 Aby osiągnąć jak najlepsze wyniki ekonomiczne zachodzi potrzeba korzystania
z informacji zawartych między innymi w sprawozdaniach finansowych oraz umiejętnego interpretowania przedstawionych w nich danych liczbowych
i wykorzystanie ich do podjęcia decyzji dotyczących zarówno teraźniejszości jak
i przyszłości.

Informacje zawarte w sprawozdaniach finansowych, aby mogły być właściwie wykorzystane, wymagają nie tylko oceny ale także takiej ich interpretacji aby można było w oparciu o nie podjąć optymalne decyzje.

W ocenie przedsiębiorstwa na podstawie sprawozdawczości pomocne są badania analityczne dostosowane do potrzeb ich użytkowników i celów jakie mają być osiągnięte. Głównym zadaniem oceny finansowej jest poszukiwanie wzajemnych związków między zjawiskami gospodarczymi, określanie przyczyn ich zmian oraz przygotowanie decyzji dotyczących przyszłości firmy. Cechą analizy finansowej
w gospodarce rynkowej jest jej bezpośrednie wykorzystanie w procesie zarządzania. Wyniki analizy stanowią też przesłankę do ustalenia punktu wyjścia do zamierzeń bieżących i przyszłych.

Na podstawie bieżącej analizy, dostarczającej informacji o zakłóceniach w stosunku do standardów, zarządzający mają możliwość poprzez podjęte decyzje przywrócić równowagę w działalności firmy.

 Ocena sytuacji majątkowej i kapitałowej

Bilans oraz rachunek wyników, sporządzone zgodnie z obowiązującymi przepisami, nie mają w pełni walorów analitycznych.

Sporządzenie analitycznych układów bilansu oraz rachunku wyników ma na celu nadanie im bardziej syntetycznego charakteru i zwiększenie przez to przejrzystości
informacji o sytuacji majątkowej i finansowej przedsiębiorstwa.
Przekształcenie formy sprawozdawczej w analityczną polega na:

·        zastąpieniu poziomych układów układami pionowymi

·        pominięciu szczegółowych pozycji

·        ustaleniu cząstkowych wyników finansowych

Przekształcone sprawozdania finansowe bardziej przejrzyście charakteryzują sytuację
majątkową i finansową firmy oraz jej wynik finansowy i są wykorzystywane do przeprowadzenia wstępnej oceny firmy oraz stanowią podstawę analizy wskaźnikowej.

Wstępna ocena majątku i kapitałów firmy

O kształcie struktury majątkowej i kapitałowej decyduje się na strategicznym szczeblu zarządzania firmą.  

Dokonanie oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa narzuca konieczność ustalenia relacji pomiędzy strukturą majątku a źródłami jego finansowania.
W tym celu należy przestrzegać dwóch podstawowych zasad:

·        „złotej reguły bilansowej”, zgodnie z którą majątek trwały należy finansować głównie kapitałem własnym, natomiast majątek obrotowy powinien znaleźć pokrycie w części kapitałem własnym i długoterminowym a w części krótkoterminowym

·        „złotej reguły finansowania”, zgodnie z którą określony składnik majątku powinien być powiązany z kapitałem będącym do dyspozycji przez czas nie krótszy niż wymaga tego płynność danego składnika

Wstępna analiza bilansu przedsiębiorstwa obejmuje badanie:

-         struktury majątkowej na podstawie wskaźników struktury aktywów

-         struktury kapitałowej na podstawie wskaźników struktury pasywów

-         struktury kapitałowo-majątkowej

Badanie struktury aktywów pozwala ocenić zdolności produkcyjne firmy ( udział majątku trwałego ), jakość gospodarki zapasami, prawidłowość windykacji należności, stopień wykorzystania posiadanego majątku rzeczowego i jego produktywność.
Struktura pasywów zależy przede wszystkim od polityki finansowej firmy.
Analizując strukturę pasywów należy zwrócić uwagę na występujące relacje między kapitałami własnymi i kapitałami obcymi.  Pomiędzy tymi wielkościami powinna być zachowana właściwa proporcja, odpowiadająca warunkom działania danej firmy.
Korzystanie z kapitałów obcych pociąga za sobą konieczność ponoszenia kosztów obsługi długów, a zatem duży udział kredytów w łącznej kwocie pasywów może spowodować trudności płatnicze przedsiębiorstwa.

Istotna, dla wstępnej oceny pasywów jest wewnętrzna struktura kapitałów obcych.
Podstawowe wskaźniki służące wstępnej analizie bilansu przedstawia tabela
na Rys. nr  10.

Rys. nr  10  Podstawowe wskaźniki służące wstępnej analizie bilansu

Wstępna analiza rachunku zysków i strat

Wstępna analiza rachunku zysków i strat obejmuje:

-         ustalenie i ocenę zmian w wielkościach przychodów ze sprzedaży, kosztów
i wyniku finansowego w kolejnych latach

-         badanie relacji zachodzących pomiędzy poszczególnymi wielkościami ekonomicznymi

Przy dokonywaniu oceny tendencji rozwojowych poszczególnych wielkości ekonomicznych należy skorygować je o wskaźnik inflacji, gdyż bez jego uwzględnienia trudno jest ocenić czy wzrost wyników jest spowodowany realnym postępem, czy jest to wzrost pozorny wynikający jedynie z wyższego poziomu cen.

 

 Metody analizy sprawozdań finansowych

Dla poprawnego przeprowadzenia analizy sprawozdań istotne  znaczenie ma dobór właściwej metody badań dostosowanej do zakresu, specyfiki przedmiotu badań i ich celu.

Rys.11   Metody badań analitycznych

Źródło: „Polityka bilansowa i sprawozdawczość finansowa...” pod redakcją K. Sawickiego

 Metoda porównań

Podstawową metodą analizy sprawozdań finansowych jest metoda porównań.

Przy zastosowaniu tej metody ocenia się co najmniej dwie wielkości ekonomiczne, przy czym jedna z nich jest wielkością ocenianą , natomiast druga stanowi bazę odniesienia.

            Porównania mogą być przeprowadzane w następujących płaszczyznach:

-         w przestrzeni

-         w odniesieniu do założeń: bazą są wówczas planowane wielkości

-         w czasie

Porównanie w czasie polega na dokonaniu oceny na podstawie różnicy w wysokości wskaźników obliczonych na początek i na koniec okresu sprawozdawczego. Porównanie w przestrzeni pozwala ocenić firmy na rynku pomiędzy poszczególnymi przedsiębiorstwami. Jest ono istotne dla kredytodawców, potencjalnych
inwestorów, dostawców i odbiorców oraz pracowników.
Porównanie w przestrzeni wymaga publikowania danych o wielkości wskaźników
w danej branży ( w Polsce takie dane nie są publikowane ).
Wybór bazy zależy od potrzeb, jednak niezależnie od przyjętej bazy należy zadbać
o porównywalność danych rzeczywistych i danych bazowych, gdyż w przeciwnym razie wyniki analiz będą nieobiektywne a nawet mylące.  W praktyce wykorzystuje się różne bazy porównań w zależności od tego czy analiza ogranicza się do wielkości pochodzących z badanego przedsiębiorstwa czy też obejmuje dane z innych przedsiębiorstw.

W ramach porównań wewnątrzzakładowych i międzyzakładowych stosuje się różne bazy odniesienia, które zostały przedstawione na Rys. nr 12.
W analizie sprawozdań finansowych szeroko wykorzystywane są wskaźniki struktury
 i wskaźniki dynamiki. Wskaźniki struktury wyrażają relacje między częścią a całością do której ta część należy, natomiast wskaźniki dynamiki obrazują zmiany, które zaszły w pewnym okresie. Wskaźniki te mogą określać zarówno skalę zmian, jak i ich kierunek

 Analiza wskaźnikowa

Rozwinięciem wstępnej analizy sprawozdań finansowych jest analiza wskaźnikowa.
Na podstawie zmian w wielkości wskaźników ocenia się wybrane dziedziny działalności przedsiębiorstwa. Wskaźniki finansowe konstruowane są w oparciu
o dane z bilansu oraz rachunku zysków i strat.
Zakres danych ujętych w bilansie i rachunku wyników powoduje, że możliwości budowy wskaźników ekonomicznych są bardzo duże. Przy ich pomocy można charakteryzować różne aspekty działalności gospodarczej przedsiębiorstwa.
Gdyby przyjąć za podstawowe kryterium pokrewną treść ekonomiczną, to można wyodrębnić wskaźniki charakteryzujące:

-         zyskowność ( rentowność )

-         płynność finansową

-         zdolność do obsługi zadłużenia

-         rynek kapitałowy

Wskaźniki analityczne zostały zestawione w postaci tabeli na Rys. nr 10.

Rys. nr 13  Zestawienie wskaźników analitycznych

Źródło: Bień „Zarządzanie finansami”

Najszerszy wachlarz wskaźników ekonomicznych, ustalony na podstawie sprawozdań finansowych jest wykorzystywany przez menedżerów podejmujących szereg decyzji dotyczących sprawnego funkcjonowania firmy. Analiza wskaźnikowa, choć jest szybką i efektywną metodą badania kondycji finansowej firmy, nie jest wolna od pewnych ograniczeń wynikających z faktu, iż bazuje wyłącznie na przeszłości firmy.

 

 Analiza przyczynowa

Obok stosowanych w fazie wstępnej badań analizy porównawczej stosuje się w celu dogłębnego zbadania obserwowanych zjawisk analizę przyczynową.
Jej zadaniem jest identyfikacja związków przyczynowych decydujących
o dynamice procesów gospodarczych w firmie.
Analiza przyczynowa umożliwia postawienie wniosków o charakterze decyzyjnym, które umożliwiają korektę występujących nieprawidłowości. Analiza ta daje możliwość identyfikacji przyczyn, które doprowadziły do zjawisk ujawnionych
we wstępnej fazie analizy sprawozdań. W analizie wskaźnikowej można też stosować metody analizy przyczynowej. Aby zidentyfikować  zaobserwowane w czasie analizy porównawczej powody zmian w kształtowaniu się wskaźników rentowności należy przeprowadzić ich rozwinięcie:

-         dla rentowności majątku – dwuczynnikowe

-         dla rentowności finansowej – trójczynnikowe

Dysponując bogatym zbiorem danych źródłowych można zastosować zaawansowane metody analizy przyczynowej:

-         metodę różnic cząstkowych

-         metodę kolejnych podstawień

-         metodę podstawień krzyżowych

W analizie przyczynowej najlepiej sprawdza się układ w postaci piramidy
np. piramida Du-Ponta. Taki układ umożliwia ocenę stopnia oddziaływania każdego czynnika na wielkość badanego wskaźnika. W analizie przyczynowej można również zastosować model następstw szeregowych umożliwiający zbadanie prawidłowości wykorzystania przez firmę swoich środków. Wystąpienie odchyłek od wzorca modelowego świadczy o występujących w firmie zakłóceniach w racjonalnym działaniu, co może świadczyć o zmianie gospodarowania intensywnego
na ekstensywne.

  Analiza przepływów środków pieniężnych na podstawie sprawozdań

Dokonana na podstawie bilansu i rachunku wyników ocena kondycji finansowej firmy ma ograniczoną wymowę, gdyż oba te sprawozdania sporządzane są zgodnie
z „zasadą memoriałową”, a zatem dla określenia sytuacji finansowej potrzebne są informacje o rzeczywistych wpływach i wydatkach w danym okresie ujęte wg „zasady kasowej”. Dynamiczne ujęcie sytuacji finansowej umożliwia analizę strumieni pieniężnych której celem jest ocena tendencji występujących w gospodarce środkami pieniężnymi w firmie.

Na podstawie tego sprawozdania szacuje się strumienie pieniężne dopływające
do firmy i z niej wypływające oraz bada zdolność firmy do generowania gotówki.
Rezultat przepływów pieniężnych wyraża miernik cash flow, w którym wyróżnia się trzy poziomy płynności:

-         cash flow I⁰ wyrażający wysokość nadwyżki wygospodarowanej w bieżącej działalności operacyjnej, dodatnia wartość świadczy o płynności finansowej działalności operacyjnej i zdolności firmy nie tylko do samofinansowania ale także do rozwoju

-         cash flow II⁰ powstaje przez dodanie do cash flow I⁰ nadwyżki lub odjęcie niedoboru środków pieniężnych będących rezultatem działalności inwestycyjnej. Dodatnia wartość świadczy o finansowaniu działalności inwestycyjnej z własnych środków.

-         Cash flow III⁰ wyraża ostateczną wielkość środków pieniężnych wygospodarowanych przez firmę w badanym okresie, która musi być zgodna
z różnicą między wykazywanym w bilansie stanem środków pieniężnych na koniec okresu a ich stanem na początek okresu. Dodatnia wartość cash flow III⁰ sprawia, że stan środków pieniężnych na koniec roku jest większy niż na początku roku.

Wykorzystując miernik cash flow można tworzyć wskaźniki informujące o sile finansowej firmy. Posługiwanie się miernikiem cash flow jest przydatne również na etapie planowania gdyż stwarza podstawy maksymalizacji strumieni pieniężnych dopływających do jednostek.

Rachunek cash flow pozwala też ocenić sytuację płatniczą firmy w zależności od prowadzonej działalności podstawowej.

Home | O firmie | Oferta | Cennik | Promocja | Kontakt | Dojazd | Informacje

Copyright © ACCENT